PG De Wijngaard

Borculo, Geesteren, Gelselaar, Haarlo

kerk

Gereformeerde kerk Geesteren
in de jaren zestig. Links kerk en pastorie. 

kerk2

Dorpsstraat Geesteren in midden van de vorige eeuw.
Rechts gereformeerde kerk en pastorie en op de
achtergrond de eeuwenoude kerk van hervormd Geesteren.

kerk3-2

Beide gebouwen zijn in 1972 vervangen door
een volledig nieuw kerkgebouw.

Beschrijving 

De geschiedenis van de gereformeerde kerk in Geesteren is veel ouder dan haar gebouw doet vermoeden. Het uit 1972 daterende kerkgebouw staat aan de Dorpsstraat in deze Achterhoekse plaats. Middenin het dorp, tegenover een horecabedrijf, bij een T-splitsing (met weg naar Gelselaar) en op geringe afstand van de eeuwenoude kerk van de hervormde gemeente.

Officieel begin in 1839

Al in de jaren dertig van de negentiende eeuw hebben mensen voor deze gereformeerde kerk van Geesteren, Gelselaar en Borculo de eerste ‘stenen’ aangedragen. Zeven leden van de hervormde gemeente van Geesteren hebben op 1 januari 1839 een door hen ondertekende acte van afscheiding gericht aan hun kerkenraad. In navolging van ds. H. de Cock te Ulrum in 1834. Zo is in de eerste helft van de 19e eeuw de afscheiding in Geesteren officieel begonnen en een begin gemaakt met wat later de gereformeerde kerk is gaan heten. Het is de tweede afscheidingskerk in de Achterhoek; De Keurhorst bij Varsseveld ging in 1837 voor. Ook in Gelselaar en Lochem hebben zich in 1839 mensen afgescheiden van hun hervormde gemeente, samen met die in Geesteren. Verontrusting over het ontbreken van de diepe tonen van het Evangelie leidde tot deze stap.

Zondagavondbijeenkomsten en dorpsherberg

Een kleine groep mensen hield in het dorp Geesteren al sinds omstreeks 1830 zondagavondbijeenkomsten. In het huis van Derk Meengs, die onderaan de es bij het dorp woonde. Wat het huis van Meengs was voor Geesteren, was de oude dorpsherberg van Rein Breuker op Witman voor Gelselaar. Ook de gereformeerde voormannen ds. A.C. van Raalte en A. Brummelkamp spraken hier wel eens. Vooral de families Kolkman en Welmers, die door familiebanden met elkaar waren verbonden, waren gasten op Witman. Zij behoorden ook bij de mensen die in 1839 de gereformeerde kerk van Geesteren, Gelselaar en Lochem vormden, onder de naam Christelijk Afgescheiden Gemeente. Die telde in het eerste jaar 49 belijdende leden: 22 uit Lochem, 16 uit Geesteren en 11 uit Gelselaar. Bij het ontstaan van de kerk vervulde Lochemer J.G.H. Hoffman, eigenaar van een weeffabbriek, een belangrijke rol. Met Hoffman, die in 1847 naar Amerika vertrok, ontstonden snel moeilijkheden. Hierdoor scheidden zich in 1843 al weer de groepen uit Geesteren en Gelselaar van de groep Lochem.

Kerkje aan noordzijde van Geesteren

Als centrum van het gemeentelijk leven werd daarna een kerkje gebouwd, naast het huis van Meengs in Geesteren, aan de noordzijde van het dorp, op De Huurne. Hiervoor kwam in 1844 toestemming. Ruim twintig jaar later verhuisde de kerk naar de Dorpsstraat, naar de plek van de huidige kerk. Hier werd toen een huis gekocht, om er een pastorie van te maken en een kerkzaal. Gedeputeerde staten gaven hiervoor in 1865 toestemming. Zij schoven bezwaren hiertegen van het hervormde kerkbestuur terzijde.

Nieuwe kerk aan Dorpsstraat

De pastorie en de tot kerkzaal verbouwde schuur of deel werden enige jaren later weer afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe kerk en pastorie. In december 1884 werd het nieuwe kerkgebouw in gebruik genomen. In 1886 kreeg Nederland te maken met de Doleantie, onder invloed van dr. Abraham Kuyper. Hierdoor stapten vooral ook in Gelselaar verontruste leden van de hervormde gemeente over naar de afgescheidenen in Geesteren. De groei van de gemeente bracht met zich mee dat hierna ook in Neede kon worden overgegaan tot het institueren van een eigen Christelijk Gereformeerde Gemeente (1890), waaruit later (in 1902) ook in Eibergen een zelfstandige gereformeerde kerk ontstond. Bij de vereniging van afgescheidenen en dolerenden in 1892 kreeg de kerk in Geesteren de naam Gereformeerde kerk van Geesteren en Gelselaar.

Na bezettingtijd uit isolement

In de eerste helft van de 20e eeuw raakte de gereformeerde gemeenschap geleidelijk aan in een isolement. Een ommekeer hierin brachten uiteindelijk de bezettingsjaren. Oud-predikant dr. O.C. Broek Roelofs (van 1935 tot 1946 in Geesteren; in een gemeente van ruim driehonderd leden), die vaak over de geschiedenis van de kerk heeft geschreven en belangrijk werk in het verzet heeft verricht, heeft hier vaak op gewezen. Die bezettingstijd heeft volgens hem het uitzicht geopend op de betekenis van het Evangelie voor de ganse bevolking. “Dat Evangelie reikt verder dan de gereformeerde kerk! Er kwam een openheid naar buiten. Het gesprek kwam op gang, ook tussen de kerkelijke colleges.” In de jaren vijftig werd besloten achter de consistorie een jeugdgebouw te laten verrijzen dat ook dienst kon doen als catechiseerlokaal. In juni 1955 werd het gebouwtje ingericht en in gebruik genomen.

Pastorie naar Borculo, nieuwe kerk in Geesteren

Voor een doorbraak zorgde ook de groei van het aantal gemeenteleden in de stad Borculo, vooral ook na het oprichten van een christelijke school hier. Zelfs de pastorie verhuisde begin jaren zeventig naar Borculo. Verplaatsing van het kerkgebouw naar Borculo, stuitte echter op verzet. Na een zorgvuldige afweging is in Geesteren begin jaren zeventig een volledig nieuw en veel ruimer kerkgebouw (voor een gemeente die nog even rond de vijfhonderd zielen heeft geteld) verrezen, op de plek van de oude kerk aan de Dorpsstraat. Het is op zaterdag 22 april 1972 geopend.

Nieuw jeugdgebouw: De Schephuve

In 1979 verrees achter het kerkgebouw ook nog een nieuw jeugdgebouw, dat de naam De Schephuve kreeg. Dit activiteitengebouw werd eind jaren tachtig verbouwd. Het werd uitgebreid en kreeg een vaste verbinding met het kerkgebouw. Deze nieuwbouw werd op 3 oktober 1988 geopend.

Pastorie paar jaar terug in Geesteren

Een gezichtsbepalend element aan de Dorpsstraat verdween. De hoge klokkenstoel (zonder klok), ter verfraaiing van de nieuwe kerk uit 1972, werd uit veiligheids- en kostenoverwegingen enkele jaren geleden gesloopt. In de gebouwensfeer waren er meer wijzigingen. De pastorie in Borculo werd verkocht. Aankoop in Geesteren van een vrijkomende garage naast de kerk opende rond het nieuwe millennium de mogelijkheid hier zeer gewenste parkeerplaatsen aan te leggen en de eveneens vrijkomende woning om te bouwen tot nieuwe pastorie. Slechts één predikant heeft er enkele jaren in gewoond. In 2007 is de pastorie om financiële redenen al weer afgestoten. De nieuwe predikant, voor het eerst in de geschiedenis van deze kerk een vrouw, zorgde er zelf voor dat ze een woning kreeg, in Borculo. Het is ds. Henriëtte Bouwman, de 27e predikant van de gereformeerde kerk in Geesteren, die ondertussen in ledental is teruggelopen tot ruim vierhonderd. Zij deed op 29 april 2007 haar intrede en is verbonden met Streekgemeente De Wijngaard, waarin de gereformeerde kerk met ingang van 2007 samenwerkt met de hervormde gemeenten van Gelselaar, Haarlo en Borculo.

Boeken over historie kerk

Voor dit historische overzicht is ook gebruik gemaakt van verschillende boeken/boekjes over de geschiedenis van de gereformeerde kerk in Geesteren:
G. Braam-Posthumus en anderen (redactiecommissie): Anderhalve eeuw gemeente bijeen; Gereformeerde Kerk Geesteren-Gelselaar-Borculo 1839-1989. Geesteren, 1989.
Ds. O.C. Broek Roelofs: Van strijd en zegen; herdenkingsrede uitgesproken ter gelegenheid van de Afscheidingsherdenking van de Gereformeerde Kerk te Geesteren en Gelselaar op woensdag 16 augustus 1939, met aantekeningen en bijlagen. Kampen, 1939.
Dr. O.C. Broek Roelofs: Een Achterhoekse kerk onderweg; Schetsen over het kerkelijk leven van de Gereformeerde Kerk te Geesteren en Gelselaar van 1885 tot 1970. Geesteren, 1975.
Dr. O.C. Broek Roelofs: Herleefd verleden; Een eeuw zelfstandig gereformeerd kerkelijk leven; Gereformeerde kerk te Geesteren-Gelselaar-Borculo beschreven door dr. O.C. Broek Roelofs met aantekeningen en bijlagen. Zuidlaren, 1980.
H.W. Heuvel: Een aantrekkelijk type van Achterhoeksche Vroomheid, in: Vragen van den Dag, 1925.

© Copyright 2019, PKN De Wijngaard. All Rights Reserved.